De droom om te kunnen vliegen is universeel. Die vinden we niet alleen terug in de mythe van Icarus of de biografie van Anthony Fokker. Ook op het platteland van China dromen mensen ervan om de aarde onder zich te kunnen laten. Een enkeling voegt de daad bij de droom en gaat zelf een vliegtuig bouwen.
Wat er dan mogelijk is, blijkt uit de fototentoonstelling en het bijbehorende fotoboek Aeronautics in the Backyard. Hierin worden acht Chinezen geportretteerd die, met meer of met minder succes, zelf vliegtuigen bouwen. De tentoonstelling is tot 30 oktober te zien als onderdeel van het internationale foto-evenement BredaPhoto. Boek en foto’s zijn gemaakt door de Chinees-Nederlandse fotografe Xiaoxiao Xu.
Xiaoxiao reisde vorig verscheidene maanden door China om de aviatische droom van acht vliegtuigbouwers vast te leggen. De verschillen tussen deze mannen en hun werkwijze zijn groot. Sommigen gaan te werk zoals Anthony Fokker in zijn beginjaren. Zij volgen hun ingevingen, bouwen een toestel zoals ze denken dat het beste is en proberen te vliegen.
Dat gaat vaak goed, maar ongelukken zijn op deze manier natuurlijk niet uit te sluiten. En die vinden dan ook plaats. In het boek staat een foto van zelfbouwer Jin Shaozhi met ontbloot bovenlijf. De littekens als gevolg van een ongeluk zijn duidelijk zichtbaar. Jin kreeg het ongeluk met een toestel van een andere bouwer.
Anderen pakken het ontwerpen en beproeven beter aan. Zij bestuderen bestaande vliegtuigen en proberen lering te trekken uit wat ze zien. Dit leidt in een enkel geval tot een heuse fabriek. He Dongbiao heeft al diverse vliegtuigjes verkocht. Hij heeft inmiddels vijftien mensen in dienst om aan de vraag te kunnen voldoen.
Uniform zijn de ontwerpen bepaald niet. Er zitten toestellen bij, die enigszins doen denken aan Fokkers Spin. Vleugels, kielvlakken en onderstellen worden aan de romp bevestigd met behulp van spandraden. Opvallend is dat meerdere zelfbouwers kiezen voor de autogiro. Misschien is dat echter niet zo vreemd. Dit soort vliegtuig is immers aanzienlijk eenvoudiger te bouwen dan een helikopter. Bovendien heeft een autogiro slechts weinig ruimte om te starten en te landen.
Dat is een belangrijke factor, want deze bouwers zijn niet gevestigd op of bij een vliegveld. De toestellen worden vaak gemaakt in een loods of grote garage op het eigen erf. Om op te kunnen stijgen, taxiën ze soms over de weg het dorp uit naar een verlaten stuk rechte landweg, die als startbaan moet dienen. Het boek bevat een ontroerende foto van Wang Qiang, die met zijn vliegtuig tussen de flatgebouwen door rijdt op weg naar het lege land aan de rand van zijn woonplaats.
Een enkeling kiest voor een ontwerp, dat weinig kans van slagen heeft. Zo probeert Zhang Dousan nog altijd om een vliegtuig te bouwen met klapwiekende vleugels. Dat is een configuratie die de professionele luchtvaart al ruim een eeuw geleden als onwerkbaar heeft afgedaan.
Wat de bouwers gemeen hebben, is het gebrek aan een professionele luchtvaartopleiding. Ze zijn zowel wat betreft het bouwen als het vliegen autodidact. Vrijwel zonder uitzondering zijn ze arm. De materialen zijn dan ook vaak gerecycled. Denk aan eerder gebruikte stalen buizen, wielen van landbouwwerktuigen en motoren afkomstig van een motorfiets.
Xiaoxiao heeft het aangedurfd om met één van de zelfbouwers het luchtruim te kiezen. In de tweepersoons autogiro van Xu Bin heeft ze een vlucht meegemaakt. De laatste pagina’s van haar boek zijn dan ook gevuld met luchtfoto’s van het dorp van de piloot.
We kunnen de Chinese zelfbouwers natuurlijk op allerlei manieren beoordelen. Hun families zijn zonder uitzondering niet erg blij tot zeer ontstemd. Hun bezwaren worden gevoed door de ongelukken en de kosten, die met het experimentele bouwen en vliegen gepaard gaan.
Aan de andere kant belichamen deze Chinezen de droom om te kunnen vliegen, die de aanleiding is geweest om überhaupt te proberen de aardbodem te verlaten. Uiteindelijk is er geen verschil tussen de gebroeders Wright en Anthony Fokker enerzijds en mannen als Wang Qiang en Xu Bin anderzijds. Aeronautics in the Backyard laat ons zien hoe lucht- en ruimtevaart ooit begonnen zijn.
praktische informatie:
BredaPhoto loopt tot 30 oktober. De foto’s van Xiaoxiao Xu zijn te zien in het park naast de Stadsgallerij, Oude Vest 34, Breda.
bibliografische informatie:
Aeronautics in the Backyard
Xiaoxiao Xu
The Eriskay Connection
ISBN 978-94-92051-19-6
€ 32,00
160 blz.
Door: Jan van den Berg
