Fasten your seatbelt. Aan de hand van de titel alleen al kan je met je gedachten vele kanten op. Natuurlijk richting Airbussen, Boeings en Embraers. En in het verlengde daarvan aan reizen en vertrek: het moment vóór een vliegtuig opstijgt; een overgang van stilstand naar beweging. Uiteraard kan je ook denken aan spanning en verwachting: zo meteen gaat het gebeuren; er gaat iets veranderen.
De gedachten komen dan algauw bij avontuur en adrenaline. Een bruggetje naar voorbereiding en veiligheid is dan snel gemaakt: de noodzaak jezelf te beschermen voor het geval dat. De associatie met turbulente omstandigheden ligt vervolgens voor de hand. Misschien wijken de gedachten ook nog uit naar daadkracht en focus: de schouders eronder en klaarstaan. Een sprongetje naar lichtheid kan er wellicht ook nog wel van komen.
Boek van steward Michael de Vos
In het boek Fasten your seatbelt dat Michael de Vos schreef met de ondertitel ‘Het turbulente leven als steward’ kom je al die ingrediënten tegen. De auteur komt zelf niet uit een ‘familie vol piloten of cabinepersoneel, dus lag er geen duidelijk uitgestippelde route klaar naar leven boven de wolken’, schrijft hij. ‘Wat er wel was, was een groeiend gevoel dat er meer moest zijn dan het vertrouwde ritme van werk sportclubs en weekendplannen.’
Niets ten nadele
In de daaropvolgende alinea geeft Michael precies aan wat luchtvaart voor velen onder ons zo belangrijk maakt: ‘Reizen stond voor mij gelijk aan avontuur. Aan nieuwe geuren, andere talen en steeds weer een nieuwe versie van mezelf. Elke vakantie voelde als een klein, tijdelijk leven waarin alles mogelijk was. Zonder dat ik het direct doorhad, begon de luchtvaart voor mij symbool te staan voor vrijheid, voor het idee dat je altijd opnieuw kunt beginnen. Dat je letterlijk afstand kunt nemen van alles wat je voelt.’
Alhoewel Michael niet meteen na zijn middelbareschooltijd in deze branche belandde, stapte hij er uiteindelijk toch in. Nergens in zijn boek noemt hij de naam van zijn werkgever. Toch blijkt uit alles dat dit KLM is. Ik zie geen enkele reden om er geheimzinnig over te doen. Geen enkele zin kom ik tegen die ten nadele is van de blauwe airline.
Heb ik alles?
Het boek geeft een uitstekend inzicht van wat je te wachten staat als lid van de cabin crew. Voor mensen die overwegen dit vak te kiezen – ook als ze bij een andere luchtvaartmaatschappij in dienst komen – is het zeker de moeite waard kennis te nemen van de inhoud. Voor wie het vliegtuig kiest als vervoermiddel van A naar B, kan het boek eveneens interessant zijn. Niet alleen omdat het leidt tot inzicht in wat het beroep als steward(ess) meer inhoudt dan het serveren van eten en drinken, ook omdat van de kant van de cabin crew zoveel kijk is op de gemoedstoestanden van passagiers.
Voor menigeen herkenbaar beschrijft Michael de stress die bij het vliegen komt kijken. ‘Het begint thuis al, vaak veel te vroeg in de ochtend, met dat bekende stemmetje in je hoofd: heb ik alles?’ En: ‘Alles moet in de koffer. Nu maar hopen dat die onder het maximaal toegestane gewicht is, wat zelden het geval is.’
Een voortdurende oefening
Michael weet de spanning er goed in te brengen en te houden als hij zijn belevenissen in een hotelkamer in Porto beschrijft. Het hoofdstuk over de flexibiliteit die van je verlangd wordt als je in de luchtvaart werkt – behalve roosters en tijdzones ‘een voortdurende oefening in plannen, loslaten, hoop houden en soms ook accepteren dat je er niet altijd kunt zijn op belangrijke momenten waarop je graag thuis of bij je familie zou willen zijn’ – vormt een treffende intro op de gebeurtenissen tijdens een vlucht van Amsterdam naar Bogotá en Cartagena. Uitgerekend naar deze vlucht had hij zo uitgekeken. Ook leef je als lezer helemaal met hem mee op het moment dat zijn maag in protest komt als het vliegtuig flink op en neer schudt en beweegt door turbulentie. Hetzelfde gebeurt wanneer hij tot over zijn oren verliefd is.
Brrrr
Treffend is de eerlijkheid waarmee Michael niet alleen schrijft over van allerlei zaken die hij als steward tegenkomt – van kleverige plekken in het vliegtuig tot overlast gevende passagiers – maar bij dat alles ook in de spiegel kijkt naar zichzelf. Dat is beslist bewonderingswaardig en maakt hem alleen maar geloofwaardiger. Waar ik zo nu en dan licht misselijk van werd is die almaar terugkerende glimlach. De glimlach die je ‘hoe vaak ook oefent’; de glimlach ‘die je op je gezicht plakt’: brrrr. Natuurlijk verwacht je als passagier, als gast, als klant op z’n minst fatsoenlijk te worden behandeld en graag ook vriendelijk. Maar zo’n gemaakte cheese-smile: brrrr. Alsof je die onechtheid niet doorhebt als ontvanger.
Wat een ellende
‘Wat je geeft, krijg je ook altijd terug van de passagiers’, aldus Michael. Ik wil hem dan toch even herinneren aan een van de hoofdstukken die hij schreef: Nu is het genoeg geweest. Wat een ellende met die drinkebroers. Als mensen het over altijd hebben – of over nooit, niemand, iedereen, niets en alles – ben ik vanuit mijn hulpverlenersverleden al meteen geneigd een groot vraagteken te plaatsen. ‘Alles komt goed’, lees ik elders. Heel veel komt goed, denk ik dan.
Totaal verbaasd
Er deed zich wel vaker een moment voor waarop ik tijdens het lezen mijn wenkbrauwen optrok. ‘Ik check mezelf in, dan mijn koffer, en daarna is het tijd om kennis te maken met de cabin crew’, schrijft Michael. Oké. Maar een paar regels later: ‘En ik sta daar maar, met mijn overvolle koffer en mijn kriebelbuik.’ Huh? O, hij zal het wel hebben over een ruimbagagekoffer en een handbagagekoffer – vul ik maar in.
Totaal verbaasd ben ik als ik lees: ‘Ik doe de deur open (van de cockpit; LK) en zie de piloot zitten, relaxed met een kop koffie.’ Hè? Maar één piloot op de bok?
Verrassend en dikwijls goed voor een glimlach zijn de metaforen die Michael gebruikt. Bijvoorbeeld deze: ‘Acht dagen lang hetzelfde doen is zonde, alsof je een boek openslaat en alleen maar steeds dezelfde bladzijde leest.’
Onvoorspelbaarheid
De verwondering en betovering waarvan Michael over zijn vak als steward – inclusief de vaak indrukwekkende bestemmingen – door zijn hele boek heen blijk geeft, getuigt meermaals van een kinderlijk enthousiasme. Daar is niets mis mee, sterker: het is mooi als iemand die eigenschap door het leven heen behoudt. Wel kijk ik ervan op als hij schrijft: ‘Er is niets zo onzeker als de luchtvaart.’ Er is niets zo onzeker als het leven, denk ik dan. Van het voor velen zo vanzelfsprekende uitgangspunt dat het leven voorspelbaar is – vergelijk je dagritme, je agenda – en graag ook maakbaar, zinvol en rechtvaardig, blijft niet veel heel zodra zich iets rampzaligs voltrekt.
Youp van ’t Hek getuigde van die onvoorspelbaarheid in zijn prachtige song Niemand weet hoe laat het is. ‘Het besef dat juist die onvoorspelbaarheid (…) me telkens weer iets oplevert wat je van tevoren niet kunt plannen’, stelt Michael. ‘Misschien is dat wel de echte luxe van dit vak.’ Ik zou het breder willen trekken: ‘Misschien is dit wel de echte rijkdom van het leven.’
Groei
Op de laatste bladzijden van zijn boek komt Michael zelf ook tot die bevinding: ‘Als het schrijven van dit boek me één ding heeft geleerd, is het dat het leven zich zelden laat plannen zoals je denkt.’ Daarbij maakt hij bovendien een stap naar duiding en zingeving door te stellen: ‘En toch, als je achteraf terugkijkt, vallen de puzzelstukjes vaak precies op hun plek.’
Fasten your seatbelt laat dan ook duidelijk de groei zien die Michael doormaakt. En dat niet alleen als junior steward naar purser, maar ook als mens. De hoop die hij op een van de laatste bladzijden uitspreekt is wat mij betreft zeker uitgekomen: namelijk ‘dat dit boek je een kleine inkijk heeft gegeven in een wereld die misschien ver van je afstaat, maar toch ook weer niet. Dat je hebt kunnen lachen om de chaos, hebt meegevoeld met de momenten die war zwaarder waren en misschien af en toe dacht: oké, dit is eigenlijk best herkenbaar.’ Ja, bijvoorbeeld deze constatering: ‘Ik heb geleerd dat het oké is om niet alles zeker te weten.’ Die bevinding opent, net als de luchtvaart, een horizon van vrijheid.
FASTEN YOUR SEATBELT
Het turbulente leven van een steward
Michael de Vos
Paperback | 286 pagina’s
ISBN 9789402718812 | Uitgeverij
Harper Collins
2026 | € 22,99
