Precies vandaag, maar dan in 1972, stortte een Fokker Friendship van Mohawk Airlines neer in de buurt van New York. Oorzaak: één prop die niet in de vaanstand te krijgen was, tijdens slecht weer, tijdens een moeilijke nadering.
Maar afgezien van een tweetal ongelukken deden onze Fokkers het best oké als feederliners in de VS. Al scoorde de Friendship het pas echt goed in de Derde Wereld.
Dat leek enorm slimme marketing, maar dat is volgens mij – zoals altijd – weer flink toeval.
De hoge vleugel was namelijk – traditioneel – een Fokker-kenmerk. Op korte, ruige baantjes zou je eigenlijk liever een laagdekker gebruiken met korte pootjes. Maar de eerste turboprops waren bijzonder gevoelig voor opgezogen rotzooi. En daar had de Friendship met zijn hoge motoren minder last van. Bovendien waren de Friendships pneumatisch, en niet hydraulisch. Net als onze Yak-52. De bosjesmannen konden het systeem makkelijk onderhouden met een fietspomp en een bekertje zeepsop, heb ik wel eens van een oude Fokkeraan begrepen.
Fokker richtte het toestel gaandeweg steeds meer in op gebruik door primitieven. Zo heb ik ooit gehoord over een systeem dat zorgde dat je de bagage niet kon uitladen als je de tanks niet eerst gevuld had. Dat voorkwam een vervuiling van de brandstof door een lokale bacterie. Later hoorde ik dat het een broodje-aap-verhaal was. Misschien weet iemand er het fijne van.
Ben nog wel eens in de fabriek geweest, en herinner me een wand met staarten van alle operators die met Fokkers vlogen. Daar was relatief veel Derde Wereld bij. Takki-Takki Travel en Hoppa Bompa Airline, dat soort namen.
Zoals wel vaker liet Fokker gaandeweg alle geniale eenvoud varen, en kwam uiteindelijk met een veel te duur me-too-product op de markt, de Fokker Fellowship. Waren ze maar bij die simpele turboprop-hoogdekkers gebleven. ATR heeft er nog steeds een goeie markt aan, zonder veel concurrenten.
De naamverandering was helemaal het begin van het einde. ‘Friendship’ en ‘Fellowship’ waren prachtige namen. De idioot die beslist heeft om daar rugnummers van te maken is mede schuldig aan de ondergang.
En dan wel de naam ‘Fokker’ handhaven! Die was in de Engelstalige wereld natuurlijk aanleiding tot veel foute grapjes. Onderschat dat nadeel niet. ‘Honey, we’re going to buy four whole new airplanes, to replace our Dakota’s. They’re called Fokkers.” “Mmmm, I’d never buy a plane with a name like that, sweetheart, and you know what I mean.”
Ik mijmer maar door, het is tenslotte zondag. Eén van mijn eerste vliegherinneringen is een vluchtje met een Friendship van de NLM. Van Vliegveld Twente naar Schiphol, met de dagelijkse Friendship. Dat moet ergens midden jaren zestig geweest zijn. Mijn moeder vond het een rammelbak. Ze heeft daarna geloof ik nooit meer gevlogen. Later vloog ik nog een keer mee in een Troopship van de Luchtmacht, op van die canvas para-zitjes. En nog een keer met de Friendship die een jaar of tien geleden door vrijwilligers vliegend werd gehouden op Lelystad. Is er niet meer.
Je moet bij een Friendship trouwens altijd bij het raampje gaan zitten met uitzicht op de wielen. Heel grappig om die rare stelten in de motorgondels te zien knik-knakken. Soort ooievaar. Het gaat heel traag en wiebelig, maar het gaat altijd goed. Dat prachtige onderstel is groot deel van het succes van het hele ding.
Samen met die eerder besproken hoge vleugel. Heb het altijd een groot voordeel gevonden. In de General Aviationis de high wing Cessna-172 samen met wel twintig look-alikes al zestig jaar heer en meester. Bij de airliners heeft de concurrentiestrijd tussen Boeing B737 (van nature laag op de pootjes) en later ingestroomde concurrent Airbus A320 (hoog op de poten) zich toegespitst op de diameter van de primary fan. Wie de grootste heeft krijgt de meisjes. Maar moet je eens denken wat een stofzuigers je onder de vleugels een hoogdekker kunt hangen! Ducted fans, volgens velen een belofte voor de toekomst: ook geen probleem. Uitzicht van de pax: fenomenaal. Onhandige uitzendkrachten met bagagetreintjes? Ook geen probleem. Balans om de langsas? Van nature zelfzoekend. Scheurende tanks bij een noodlanding? Minder kans op.
Kan de voordelen zo uit het hoofd opsommen. Goed beschouwd is er geen voordeel van de laagdekker te bedenken, feitelijk. Al zal er best een wijsneus zijn die er eentje weet te noemen.
Goof Bakker
Lees meer in Piloot&Vliegtuig, op www.goofbakker.nl, kitt.deploid.io, en binnenkort ook weer een artikel in NRC over de Twin Mustang!
