Precies vandaag las ik dat de Amerikaanse overheid veertig Thunderbolt II’s de woestijn in gaat schuiven. Minister Ank Bijleveld: effe bellen! Daar is een koopje te halen. Ik denk dat we deze veertig vliegtuigen kunnen overnemen voor de prijs van pakweg vier JSF’s.
En het is een vliegtuig waar je wat aan hebt! Dat zeg ìk niet: dat zeggen de Amerikaanse troepen op de grond, in het Midden-Oosten. Ik zag onlangs nog een filmpje waarbij ik een US Army-generaal het heel bedremmeld zag vertellen. “Alleen aan de A-10 hebben we wat. Daar zijn ze bang voor.”
Maar de USAF geeft, net als wij, z’n miljarden voornamelijk uit aan high tech. Met een vrij kleine payload, en een even geringe loitering time boven het slagveld. Uiterst fragiele, kwetsbare wapensystemen. Die vragen om extreem hoogopgeleide vliegers en dito grondpersoneel.
Balletdanseressen kopen de we, waar we kickboksers nodig hebben. In het Midden-Oosten slagen we er met al onze technologie maar niet in om klinkende overwinningen te boeken op een stel schaapherders die rondrijden in een omgebouwde Toyota-jeep. Kan ook niet anders, vanaf dertigduizend voet, met een jet waarin de piloot wanhopig probeert vier iPads tegelijk te bedienen.
Het omgekeerde is de kracht van toestellen als de A-10, inmiddels veertig jaar oud. Simpel om te bedienen, langzaam te vliegen, goedkoop om in te zetten, en vooral ook in staat om lang rond te blijven hangen.
Elke wijkagent weet dat het werkt.
Goof Bakker
Additional facts
Luchtmachten met ervaring in het bestrijden van geteisem (de Braziliaanse, die met turboprops drugslords uit de jungle schiet) weten het al tientallen jaren: je kunt low-tech alleen maar bestrijden met low-tech. Een ‘asymmetrische oorlog symmetrisch maken’, heet dat in vakjargon.
De discussie is niet nieuw. In de Tweede Wereldoorlog al zette Arthur ‘Bomber’ Harris van de Royal Air Force al zijn kaarten op een gigantisch duur en gecompliceerd vliegtuig: de Lancaster. Dat zat vol met elektronica en moderne snufjes. Destijds het neusje van de zalm. Daarmee zouden zogenaamde pinpoint-bombardementen worden uitgevoerd op wapenfabrieken en verkeersknooppunten. De politiek werd overtuigd. En de wapenindustrie ging in de hoogste versnelling om de beloofde technologie te realiseren.
Helaas bleek, toen alles klaar was, dat de systemen niet werkten. De bombardementen zelf werden breed uitgemeten in de media, maar de resultaten die – een dag later – door hoogvliegende verkenningstoestellen werden gefotografeerd bleken een enorme teleurstelling. Vaak was maar een klein percentage van de bommen op het beoogde doel terecht gekomen.
De geschiedenis herhaalt zich! Korea, moeizaam gewonnen, maar niet door high tech. Wel voornamelijk dankzij de inzet van veel low-tech air-to-ground, met propellervliegtuigen uit WO2. Vietnam: zwaar verloren, ondanks de high tech. De Cessna O-2 in Postbellum Hangar op Teuge is er het levende bewijs van: een sportvliegtuigje moest de machteloze Mach-2 straaljagers de weg naar de vijand wijzen. De high-tech Starfighter als totale mislukking – op dit terrein – staat er naast. Ik sprak een jaar of twee geleden nog een O-2-piloot: zijn voornaamste instrument was een verrekijker, die hij tussen zijn schouder en het cockpitraam klemde. Zijn voornaamste vrienden waren de Skyraiders, toestellen uit twee oorlogen eerder. Ze waren als enigen in staat de vijand te treffen, waar vliegdekschepen vol hypermoderne straaljagers faalden.
In Korea werd zelfs een opleidingsvliegtuig voor de gelegenheid weer bewapend. Het functioneerde uitstekend: de T-6 Texan. In Vietnam gebeurde weer hetzelfde met de T-28. Het kwam zelfs voor dat al gepensioneerde toestellen als de Dakota uit musea werden teruggehaald, en voorzien van bewapening. Omdat de peperdure nieuwe jets in de oorlog van alledag niet bleken te voldoen. De Sabre, de Shooting Star, de Starfighter en de Thunderchief. In de praktijk bleken heel andere, veel eenvoudiger typen vliegtuigen succesvoller.
Eerlijk is eerlijk: elke regel heeft zijn uitzondering. Het enige voorbeeld uit de geschiedenis van de luchtoorlog waar de technologie de doorslag heeft gegeven is The Battle of Britain. Maar daar was het meer de – zwaar onderschatte – inzet van de kort tevoren uitgevonden radar, dan de superieure eigenschappen van de Spitfire die de doorslag gaf.
De parallellen tussen WO2 en het heden zijn bijna griezelig. Er was namelijk destijds – net als nu de A-10 – een relatief eenvoudig vliegtuig beschikbaar: de DeHavilland Mosquito. De Britse luchtmacht was er in eerste instantie niet in geïnteresseerd. Onder meer omdat het toestel volgens de ontwerpers geheel van hout gemaakt zou moeten worden. Low tech! De militairen vonden dat achterhaald. Daarom werd het vliegtuig met privé-geld van de familie DeHavilland ontwikkeld en gebouwd.
Achteraf bleek het constructiemateriaal juist een gouden greep, omdat het toestel door in de toch al stil liggende meubelfabrieken (voornamelijk in Canada, daar was hout genoeg) kon worden vervaardigd. Dat was al een indicatie voor het immense succes dat het vliegtuig zou boeken. De Mosquito was door zijn lichte en eenvoudige constructie akelig snel. Zo snel, dat hele squadrons boven Duitsland rondzwierven zonder defensieve bewapening. Was de respectabele bommenlast – maar ietsje minder dan die van de tienpersoons Flying Fortress – eenmaal afgeworpen, dan werden achtervolgende Duitse jachtvliegtuigen lachend afgeschud.
De motoren waren modern, maar voor de rest was het een-en-al bewezen en beproefde technologie, bij de Mosquito. Voornaamste richtmiddel waren de ogen van de piloot en de bommenrichter. The Human Eyeball Mark One, wordt wel eens gegrapt. Training en ervaring, en handigheid in het bedienen van de vrij eenvoudige apparatuur deed de rest.
De Mosquito was griezelig goed in het uitschakelen van strategische doelen. De beroemde aanval op het bevolkingsregister in Den Haag werd er mee uitgevoerd. Door piloten die geboren waren in Den Haag. Ze vlogen door de straten waar zij als kind gespeeld hadden. Het kantoorgebouw werd volledig vernietigd. Eén persoon kwam om. Niet dankzij high tech, maar low tech. Als je het menselijk oog en de duim op de vuurknop zo mag noemen.
Dit wonderlijk-eenvoudige vliegtuig was zo effectief, dat het zowel door Josef Goebbels (Tagebuch) als Albert Speer (Erinnerungen) in hun geschriften genoemd wordt als een belangrijke oorzaak van de ineenstorting van de Duitse infrastructuur. Low tech, met hoge effectiviteit – en minimale collatoral damage. De parallellen met de A-10 zijn griezelig, ik zeg het nog maar eens.
Misschien heeft toptechnologie de Russen buiten de deur gehouden? Wordt wel eens beweerd. Maar historici twijfelen steeds meer aan deze versie van de geschiedenis. De Russen dachten namelijk dat hùn wapens de Duitsers buiten de deur zouden houden! En daar hadden ze echt wel een goeie reden voor: de Duitsers waren in zestig jaar twee keer hun land binnen gevallen, en beide keren al bijna in Moskou.
De bomber gap, waar de wapenwedloop op gebaseerd was blijkt voornamelijk bullshit geweest te zijn.
Dat de wapenindustrie die gedachtegang goed uitkwam, behoeft geen betoog. Dat zijn overigens geen linkse praatjes. President Eisenhouwer heeft in zijn afscheidsreden in 1958 gewaarschuwd voor het militair industrieel complex. Een kreet die door de CPN en de PSP gretig werd overgenomen in de jaren zestig, zo weten de ouderen onder ons nog goed. Maar de coin was phrased door een Amerikaanse generaal-president.
Treurig feit: we hebben dertig jaar lang bommen afgeworpen met de F-16: een tamelijk fragiel en inherent instabiel toestel dat als superwendbare air superiority fighter ontwikkeld is. Een vliegende Ferrari, waar we een vrachtwagen nodig hadden.
High tech heeft een onweerstaanbare aantrekkingskracht op hoge militairen. Heel menselijk: we kennen allemaal het verschijnsel dat we ons in de winkel lekker laten maken door apparaten met veel spectaculaire functies. De digitale apparatuur die uw favoriete Tv-uitzendingen selecteert en programmeert. Helaas blijkt dat ‘Heel Holland Bakt’ te zijn, terwijl u ‘PSV-Ajax’ geprogrammeerd had. Hetzelfde geldt voor de magnetron die digitaal bepaalt hoe lang de uw bamihap opgewarmd moet worden. Keer-op-keer nog half bevroren, of u brandt uw bek.
Onze nationale afgang Srebrenica heeft onze dure high tech niet kunnen voorkomen. De A-10 was in elk geval geschikter geweest om die ongeregelde bende Serven van die bergpaden aldaar te schieten. De F-16’s moesten na een uurtje alweer terug naar Italië, heb ik wel eens begrepen. En daarna zaten de Serven al aan ons bier.
