Precies vandaag, maar dan vorig jaar, kwam de overhaulde motor van ons vliegtuig weer binnen. Vers uit Litouwen, waar er met zeldzaam-geworden vakmanschap en horlogemakersgeduld aan gewerkt is.
De stermotor is een wonder van vernuft. Te ingewikkeld om hier uit te leggen, voor zover ik dat al zou kunnen. Het concept is uniek voor de luchtvaart: alle andere vliegtuig(zuiger)motoren waren in opzet gelijk aan auto- of scheepsmotoren. De stermotor niet.
De stermotor, of radial, is een icoon van de jonge luchtvaart. De Fokker van de Rode Baron werd er door aangedreven. De Dakota, de Focke-Wulf 190, de Flying Fortress en de Constellation.
Intussen is de radial al bijna vergeten.
Een paar weken geleden kwam een student Lucht- en Ruimtevaart van de TU-Delft bij me op bezoek. Hij wist maar nèt wat het was, dat merkwaardige apparaat. Hij had er tijdens zijn studie niks over gehoord. Turbines, daar draait nu alles om.
Kijk nog eens naar het plaatje. Laat de schoonheid van het vernuft tot u doordringen. Probeer te bedenken hoe het werkt.
Ik ben er apetrots op dat ik een vliegtuig mag besturen dat door dit wonder van techniek, en met een dergelijke historic significance, wordt voortgedreven.
En dan hebben we het nog
niet eens gehad over het geluid.
Goof Bakker
goofbak@planet.nl
Additional facts
Een vriendin van me, zonder enige kennis van zaken, aanschouwde eens een low pass van vriend Martin Schoonderbeek in zijn PH-DTM en zei: dat klinkt als een vliegtuig uit een spannende mannenfilm. Steek dat in je zak, Martin!
In WO2 bleek de stermotor een onverwacht voordeel te hebben. Er zijn gevallen bekend waarbij één cilinder er finaal afgeschoten werd, maar de motor gewoon doordraaide. Een vloeistof-gekoelde motor werd doorgaans door één verdwaalde kogel meteen uitgeschakeld.
Proeflezer Kuypers (vliegt zelf vliegtuigen met stermotoren als de B-25, B-17 en de Yak-50) voegt het interessante weetje toe dat de stermotor altijd een oneven aantal cilinders heeft, om trillingen te voorkomen.
Technisch gezien was de motor van de Rode Baron een rotatiemotor, een bijzondere variant op het concept van de stermotor. Zoek maar eens op de rotary engine. Die weer niet verward moet worden met de wankelmotor. Volgt u me nog?
Proeflezer Rijkers viel over de term ‘overhauld‘. Waarom niet gewoon ‘gereviseerd’? Welaan, in de luchtvaart hoor je de tweede term vrijwel nooit, de eerste vrijwel elke dag. Purisme is altijd een discussie. Ik ben er niet zo heel erg voor, omdat termen toch de neiging hebben om uit mekaar te drijven. Overhaul is meer dan reviseren. Bij een overhaul geeft de fabriek (of een daartoe gecertificeerd bedrijf) een officieel bewijs af dat de motor weer een vooraf vastgesteld aantal uren mee mag. Dat is het belangrijkste! Meestal is de motor niet eens stuk, maar functioneert die nog geweldig. ‘Reviseren’ doet mensen nog het meest denken aan een automotor die ernstig kaduuk is, en alleen zodanig opgelapt wordt dat-ie weer een tijdje mee kan. Verschil in betekenis. De leek zal denken dat onze M14P-motor op zijn laatste benen liep. Ik kan u verzekeren dat dat niet het geval was.
Omdat arbeid in de Sovjet-Unie vrijwel gratis was, werden de motoren veel vaker overhauld dan in het westen. Vijfhonderd versus tweeduizend uur! Ter illustratie: in Zuid-Afrika mag de M14P-motor tegenwoordig 750 uur mee. Leuk extra feitje: ik heb wel eens gelezen de kans op brokken bij elke vliegtuig-zuigermotor het grootst is in de eerste tweehonderd uur na een overhaul, vanwege fouten bij het overhaul-proces. De statistiek wijst verder uit dat een vliegtuigmotor uitzonderlijk probleemloos draait in de uren die soms worden toegestaan terwijl de motor op papier aan een overhaul toe is (on condition). Pas bij 120-130% van die tijd neemt het aantal mankementen weer bovengemiddeld toe. Gentlemen, correct me if I’m wrong!
