Wie jarig is viert feest, wie jarig is trakteert. Traditiegetrouw doet KLM dit met de presentatie van een huisje. Voor de 45ste keer viel de keus op een pand in Amsterdam, de stad waarin in 1919 vliegtuigbouwers hun toestellen toonden om het Nederlandse publiek enthousiast te maken voor de luchtvaart, de stad die vele jaren hamerde op het belang van Schiphol en die nu aanstuurt op krimp. ‘We blijven vliegen’, aldus Arthur van Dijk, commissaris van de Koning in de provincie Noord-Holland, die huisje 105 als eerste in ontvangst mocht nemen.
De Amsterdamse volkszanger Tom Loen bezingt de feestvierende luchtvaartmaatschappij als zijnde ‘een vaste rots van meer dan honderd jaar.’ En de stad Amsterdam waarin ‘ons huis’ te vinden is, roemt hij als ‘een stad waarin bijna alles kan.’ ‘Ons huis’ blijkt ‘Het huis aan de Drie Grachten’ te zijn, een rijksmonument dat – zoals de naam al zegt – grenst aan drie grachten: de Grimburgwal, de Oudezijds Voorburgwal en de Oudezijds Achterburgwal. Voor de Jarige Job vertegenwoordigt dit huis de drie stromingen van verleden, heden en toekomst.
Blijven dromen
In relatie met het verleden memoreert KLM’s CEO Marjan Rintel de luchtvaartpioniers die begin 20ste eeuw de droom verwezenlijkten om te kunnen vliegen, uiteraard niet zonder verwijzing naar de oprichters van ’s werelds oudste luchtvaartmaatschappij. Met de focus op het heden benadrukt ze het belang van de hubfunctie die het mogelijk maakt vanaf Schiphol de hele wereld te bevliegen. Uithalend naar de stellingname van de Amsterdamse wethouder Hester van Buren, merkt ze op dat het onzin is te stellen dat de hubfuctie wel degelijk behouden kan blijven in geval van een krimp naar 400.000 vliegbewegingen. ‘We hebben al vaker met tegenwind te maken gehad en KLM heeft zich altijd creatief en veerkrachtig getoond om dat te boven te komen. Stilstaand bij de toekomst zegt de topvrouw: ‘Laten we blijven dromen.’ Aansluitend citeert ze de quote die weliswaar van Walt Disney is, maar volgens haar evengoed door Albert Plesman, KLM’s eerste president-directeur, had kunnen zijn bedacht: ‘Als je het kunt dromen, kan je het ook doen.’ Haar droom? Dat er in de nabije toekomst een dag zal zijn waarop je, kijkend naar de lucht, een volledig elektrisch of waterstof aangedreven KLM-vliegtuig ziet overvliegen.
Blijven vliegen
Arthur van Dijk, commissaris van de Koning in de provincie Noord-Holland, die als eerste huisje 205 in ontvangst mag nemen, benadrukt het belang van de luchtvaart. Zonder ‘die blauwe vleugel’ zou het tijdens de covid-epidemie niet mogelijk zijn geweest mensen te repatriëren naar Nederland en zouden allerlei hulporganisaties niet op plekken kunnen komen waar de wereld in brand staat. ‘Luchtvaart is voor heel veel zaken in de wereld van levensbelang. Om elkaar te leren kennen en verbindingen te maken hebben we toch nodig dat die wereld kleiner wordt’, stelde hij, daarbij niet zozeer doelend leuke vakantiereizen maar vooral op de kenniseconomie en de logistieke sector. ‘We blijven vliegen’, is zijn stellige overtuiging. Daarbij droomt hij er niet alleen van dat ‘het kleine Nederland, ook vanuit dat prachtige Schiphol met alle bedrijvigheid die we daar hebben, toonaangevend kan zijn bij het maken van transitie’, maar ook dat KLM over 100 jaar huisje 205 zal kunnen presenteren.
500.000 bezoekers
Frank Houben, Delegate by the Board bij KLM, licht de keus voor huisje 105 desgevraagd nader toe: ‘De geboorte van de luchtvaart en KLM ontstond tussen augustus en september 1919 in Amsterdam tijdens de ELTA, de Eerste Luchtverkeer Tentoonstelling Amsterdam, gehouden aan de overkant van het Centraal Station in Amsterdam Noord. Dankzij het grote succes, 500.000 bezoekers, besloot een aantal investeerders een luchtvaartmaatschappij op te richten. Dat werd KLM. Wat verder meespeelt is dat over een paar weken, 27 oktober om precies te zijn, het startsein klinkt voor Amsterdam 750 jaar. Aangezien dit een lustrumjaar is voor KLM, wilden we terug naar Amsterdam waar de meeste KLM-huisjes staan met al die bijzondere gevels: flessengevel, trapgevel, klokkengevel of tuitgevel.’ Enthousiast voegt hij eraan toe: ‘Het mooie aan dit prachtige huisje is niet alleen de interessante historie maar ook het feit dat het niet één gevel heeft maar drie. Bovendien ligt het huisje aan drie grachten wat voor ons dus symbool staat voor het verleden, heden en de toekomst.’
De rekening
Een van de genodigden op KLM’s 105de verjaardagsfeest is Mark Zegeling, auteur van onder andere de 2-delige uitgave Sterke verhalen – alle geheimen achter de KLM-huisjes (Engelse vertaling: Little Kingdom by the sea). Hierin worden de verborgen verhalen onthuld achter de gevels van 103 monumenten uit het Koninkrijk der Nederlanden, dus alle monumenten waarvan KLM tot haar verjaardag in 2022 miniaturen had uitgegeven. Ook nu weer weet hij er het nodige over te vertellen. Bijvoorbeeld dat het oudste monumentale woonhuis in particulier bezit ooit voorzien was van een schuine pisplank ter voorkoming dat voorbijgangers tegen de gevel urineerden.
En dat boekhandelaar en uitgever Guus Balkema er vele jaren was gehuisvest. ‘In de Tweede Wereldoorlog verborg hij er met gevaar voor eigen leven onderduikers en drukte hij er clandestiene uitgaven, waaronder een uit een Duits concentratiekamp gesmokkelde tekst’, vertelt Zegeling. Bij gebrek aan hout- of linosneden werden aardappels gebruikt om illustraties mee te stempelen. Het huis is meerdere keren doorzocht maar behalve enkele verboden publicaties werd nooit iets ontdekt.’ Met een lach brengt Zegeling Balkema’s reactie in herinnering toen de nazi’s zijn voorraad in beslag namen: ‘Ik zal jullie de rekening sturen.’ Vorig jaar stond het dikwijls gefotografeerde monument met de drie trapgevels te koop. ‘Werd er in 1908 nog 20.600 gulden voor betaald, wat neerkomt op zo’n 725.000 euro, nu is het gekocht voor zo’n 4,3 miljoen euro.’
