Het ministerie van Financiën liet flinke steken vallen bij het controleren van de coronasteun aan KLM. Het was van tevoren al duidelijk dat het moeilijk te handhaven zou zijn. KLM leefde die voorwaarden dan ook onvoldoende na.
Woensdag werd de langverwachte evaluatie van de coronasteun bekend. Het onderzoek is uitgevoerd door adviesbureau Ernst & Young in opdracht van het ministerie van Financiën. De desbetreffende ministers, Eelco Heinen (Financiën) en Barry Madlener (Infrastructuur en Waterstaat) stuurden het rapport door naar de Eerste en Tweede Kamer. Uit het rapport blijkt dat de overheid, financieel gezien, meer risico liep dan de betrokken banken die een lening verstrekten van 2,4 miljard euro, waarbij de Nederlandse Staat voor negentig procent garant stond. Daar voegde de overheid de mogelijkheid tot een lening van 1 miljard euro aan toe. KLM nam daarvan 942 miljoen op, die ze ook relatief snel wist af te betalen. Tevens lukte het de overheid niet andere betrokken partijen, zoals leveranciers en aandeelhouders, te betrekken bij de financiële lasten van de coronasteun.
Daarnaast bleek het inderdaad erg moeilijk de steun te handhaven, zoals van tevoren werd verwacht. Bovendien zwakte toenmalig minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA) de onderhandelingspositie van de overheid af door reeds in april 2020 een steunpakket toe te zeggen. Daarvan heeft KLM slim gebruik gemaakt. ’Het heeft niet geholpen voor de mogelijkheid om te handhaven dat er geen financiële prikkels verbonden waren aan niet-naleving van de voorwaarden’, aldus EY. Hierbij doelt het adviesbureau op de voorwaarden van de financiële steun aan KLM. Zo moest het bedrijf onder andere kostenbesparende maatregelen treffen om na de crisis concurrerend te blijven. Maar, stelt EY, aan die eisen voldeed KLM alleen in 2021 en 2022. Wel bleef de bijdrage van KLM-werknemers, zoals piloten, uit; ook in de jaren waarin de airline wel aan de eisen voldeed.
EY concludeert dat de overheid het belangrijkste doel van de coronasteun, het overeind houden van de Koninklijke Luchtvaartmaatschappij, bereikte. Echter, het financieel sterker uit de pandemie laten komen van KLM, is niet gelukt. Wel benadrukte het adviesbureau dat de luchtvaartmaatschappij de overheidssteun sneller wist af te betalen dan verwacht. Daarin zou een financiële prikkel zitten. Want, zodra KLM de steun had afbetaald, zou de overheid haar handen van de maatschappij afhalen.
‘Teleurstellend’
Heinen en Madlener zeggen de bevindingen te betreuren. ‘Het kabinet vindt het teleurstellend dat KLM de financiële steunvoorwaarden onvoldoende heeft nageleefd.’ EY concludeert tevens dat het vooraf al bekend was dat het moeilijk zou blijken de tegemoetkomingen af te dwingen. In een reactie daarop reageert Heinen: ‘Bij toekomstige steunverlening is het belangrijk om goede handhavingsinstrumenten in te bouwen’. Het kabinet gaat tot dusver niet over op een juridische procedure. Want, zo concludeerde voormalig minister van Financiën Sigrid Kaag (D66), uit juridisch advies bleek dat de kans op een succesvolle procedure minimaal is.
