Deze week gaat Nederland naar de stembus. Ook voor de Nederlandse luchtvaartsector is de uitslag, en met name de daaropvolgende formatie, uitermate spannend.
De vorige verkiezingen voor de Tweede Kamer liggen nog vers in het geheugen. Toch is het woensdag alweer tijd om te stemmen. Ook op de toekomst van de Nederlandse luchtvaart heeft de samenstelling van zowel een nieuwe Tweede Kamer als een nieuw kabinet grote invloed. Hoewel het voor veel partijen geen prioriteit is, valt er toch zeker wat te kiezen.
Sinds het aantreden van het kabinet-Schoof op 2 juli 2024 zwaaide Barry Madlener de scepter op het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De PVV’er was weliswaar een van de minder controversiële bewindspersonen namens Geert Wilders, toch werd zijn korte periode aan het roer van het ministerie gekenmerkt door conflict met zowel de Kamer als Brussel. Madleners belangrijkste wapenfeit? De gedwongen krimp van Schiphol werd onder leiding van de PVV’er een feit. Na het vertrek van de PVV uit de coalitie volgde de BBB’er Robert Tieman hem op. Zijn belangrijkste prestatie: een mogelijke helmplicht voor kinderen op fatbikes in de toekomst. Wat betreft de luchtvaart wordt er dus niet veel meer dan op de winkel gepast.
Campagne
Ook in de campagne zijn Schiphol, Lelystad Airport en vliegbelastingen niet top of mind bij de partijen. Wel zullen zij na de verkiezingen aan de slag moeten met de thema’s rondom de luchtvaart. In welke samenstelling ze dat gaan doen, is het favoriete onderwerp van politiek duiders en politici zelf. Zo was VVD-leider Dilan Yeşilgöz de afgelopen weken in de media druk bezig met het de vraag met wie ze zou willen samenwerken na 29 oktober. Ondanks het serieuze zetelverlies waarop de VVD af lijkt te stevenen, blijft dat een relevante vraag: het bedenken van stabiele coalities zonder deze partij is namelijk een uitdaging. De PVV is door Yeşilgöz uitgesloten. Prioriteit voor de politica lijkt te zijn het benadrukken van de onwaarschijnlijkheid van samenwerking met Timmermans’ GroenLinks-PvdA. Een kabinet met de linkse fusiepartij, en met name het in haar ogen ‘radicale’ GroenLinks, ‘ziet ze niet gebeuren’.
Hoewel de PvdA en VVD met Rutte II nog samen het laatste kabinet vormden dat de rit uitzat, verschillen beide partijen inderdaad op diverse thema’s. Zo ook voor wat betreft de luchtvaart. Als vreemde eend in de bijt stond Habtamu de Hoop (GL-PvdA) eerder deze maand achter een van de katheders bij het luchtvaartdebat van de Nederlandse Vereniging van Luchthavens (NVL) in Nieuwspoort. Daar verkondigde hij vol overgave de wens Rotterdam-The Hague Airport te sluiten om op dit terrein woningen te bouwen. Preken voor eigen parochie was het niet, maar na afloop praatte de goedlachse De Hoop nog gezellig na met vertegenwoordigers uit de sector. Voor supporters konden die mensen echter beter praten met andere kandidaat-Kamerleden want die buitelden over elkaar heen met hun positieve woorden over de luchtvaartsector.
‘Centrumrechts kabinet’, luchtvaartcoalitie?
Van alle partijen is het vooral JA21 die ook een luchtvaartvriendelijk verkiezingsprogramma kan overleggen. De partij van politiek gelukszoeker Joost Eerdmans lijkt garen te spinnen bij de val van het kabinet-Schoof. Al weken wordt voorspeld dat Eerdmans na deze maand niet langer een eenpitter is maar een flinke fractie achter zich zal hebben. Deelname aan een coalitie is daarmee ook een serieuze optie. Dat brengt ons bij het droomscenario van Yeşilgöz: ‘een centrumrechts kabinet’. De afgelopen weken was er dagelijks op vrijwel elke zender een VVD’er aan het woord om zo’n ‘centrumrechts kabinet’ te bepleiten. Welke partijen daartoe behoren? Bij Nieuwsuur bleek dit een verzameling te zijn van D66, CDA, VVD, JA21 en de BBB. Het gedroomde kabinet van Yeşilgöz heeft in de peilingen bijna meerderheid. Ook zonder de BBB, in de peilingen niet meer dan een margepartij, komen de partijen dichtbij het benodigde aantal zetels. De afgelopen weken heeft deze samenstelling steeds gestaag terrein gewonnen en met een groot aantal zwevende kiezers is geen enkel scenario irreëel.
Is het droomkabinet van de VVD niet ook een droomkabinet voor de luchtvaartsector? Zo op het eerste gezicht zullen mensen daarbij wel vraagtekens plaatsen. Een kabinet van D66, CDA, VDD en Ja21 met D66 als grootste partij, klinkt namelijk niet direct als een groep luchtvaartafficionado’s. Het verkiezingsprogramma van Jetten c.s. biedt er echter genoeg bewegingsruimte voor tijdens formatiebesprekingen. In de kleine passage waarin de luchtvaart überhaupt aan bod komt, wordt niet concreet gesproken over krimp. Ja, de toon en insteek is kritischer dan bij bijvoorbeeld de VVD. Maar het ontbreken van concrete plannen creëert mogelijkheden. Nog flexibeler is het CDA. De partij van niet-vlieger Bontenbal lijkt ten opzichte van vorige verkiezingen in alle stilte een grote koerswijziging te hebben doorgemaakt: de krimp van de luchtvaart is voor de christendemocraten niet langer een doel op zich. Daarnaast zijn ook nachtvluchten niet langer taboe, komt de partij niet langer met extra vliegbelastingen en behoort de opening van Lelystad Airport plotsklaps tot de mogelijkheden.
Wat de coalitie na de verkiezingen ook moge worden, de luchtvaartsector zal -net als iedereen- gebaat zijn bij stabiele politiek en besluitvaardig optreden. Het droomkabinet van Yeşilgöz zou daarin zomaar eens een belangrijke rol kunnen spelen en onverwachts kunnen uitpakken als een prima ‘luchtvaartcoalitie’.
