Het is het land van de open, grote steppe, het land van de galopperende paarden en het land van de zingende zon boven de brede vlaktes. Maar toch staat Kazachstan vooral bekend als een corrupt, vervallen post-Sovjetland. Dat is met name te danken aan de film Borat, die overigens is opgenomen in Roemenië en niet daadwerkelijk in Kazachstan. In deze driedelige serie neem ik u graag mee in de luchtvaart van dit prachtige land en de regio Centraal-Azië. Aan boord van Air Astana’s Boeing 767 en Airbus A321, voor een binnenlandse retourvlucht van hoofdstad Astana naar de voormalige Sovjet-hoofdstad Almaty. Dit artikel is echter gewijd aan het land zelf en haar luchtvaartsector.
Kazachstan is qua landoppervlak ongeveer tachtig keer zo groot als Nederland en staat negende op de lijst van grootste landen ter wereld. De mensen hebben met hun hoge jukbeenderen en amandelvormige ogen een Euraziatisch uiterlijk en de Kazachse taal behoort tot de Turkse taalfamilie. Lang maakten steden als Almaty, Shymkent en Turkistan, gelegen in het zuiden van het land, onderdeel uit van de befaamde Zijderoutes. Halverwege de negentiende eeuw kwamen de Russen echter opzetten en zij veroverden het gebied. Pas in december 1991 verkreeg het Kazachse volk als allerlaatste onafhankelijkheid van de Sovjet-Unie.
Een wildgroei aan airlines
Sindsdien begon het land aan zijn wederopbouw. Nursultan Nazarbajev werd de eerste president van Kazachstan en bleef dat tot hij zijn macht in 2019 afstond aan Kassym-Jomart Tokajev. Hij heeft sindsdien de touwtjes in handen. In 1997 verplaatsten de Kazachen hun hoofdstad van de brutalistisch ogende, groene miljoenenstad Almaty aan de grens met Kirgizië naar het ongeveer duizend kilometer noordelijker gelegen Aqmola. Deze plaats had op dat moment nog geen driehonderdduizend inwoners.
Nazarbajev maakte er zijn prestigeproject van en transformeerde de stad tot een moderne miljoenenstad, genaamd Astana, met wolkenkrabbers en bizarre architectonische experimenten. In 2019 veranderde de naam van de stad zelfs in Nursultan, wat na hevige protesten in 2022 weer werd terugveranderd naar Astana. Daarmee heeft de Kazachse hoofdstad het Guinness Wereldrecord voor de meeste naamsveranderingen ter wereld.
Oprichting Air Astana
Zoals te zien in veel post-Sovjetlanden ontstond er tijdens die wederopbouw een wildgroei aan verschillende maatschappijen, waaronder Atyrau Airways, Kazair West en Kazakhstan Airlines. Elk van deze airlines is vandaag de dag failliet. Echter, in 2001 werd Air Astana opgericht. Het was een joint venture tussen het Kazachse staatsfonds Samruk-Kazyna (51%) en de Britse multinational BAE Systems (49%). Het hoofdkantoor werd gevestigd in Almaty. De maatschappij lanceerde haar eerste vluchten tussen de grootste steden van Kazachstan in het voorjaar van 2002 en groeide vervolgens uit tot de grootste luchtvaartmaatschappij van Centraal-Azië.
Olie-express
Vandaag de dag beschikt Air Astana over een netwerk dat Kazachse steden met elkaar en met de wereld verbindt. De maatschappij voert vluchten uit naar Oost- en Zuid-Azië, het Midden-Oosten en West-Europa. Ook Amsterdam behoort tot het netwerk van Air Astana, maar niet vanuit de grootste steden van het land.
De Air Astana-route naar Schiphol vertrekt vanuit Atyrau, West-Kazachstan. Atyrau is in feite een stad die gebouwd is rondom de olie- en mijnindustrie. Deze vlucht kan daarom ook wel geduid worden als de ‘olie-express’. Nederland is namelijk al jarenlang de allergrootste investeerder in Kazachstan, met jaarlijks miljarden aan investeringen in de olie- en mijnsector.
Air Astana-vloot
De maatschappij beschikt over een vloot van elf A320neo’s, twintig A321’s (waarvan zeventien neo) en een drietal Boeing 767-300ER’s. De Boeings waarover Air Astana beschikt, zijn interessant genoeg de allerlaatste passagiersversies die ooit van dit model zijn gebouwd. Een blik op de geschiedenis van de vloot van de maatschappij laat zien dat ze met meerdere interessante toesteltypes gevlogen heeft, waaronder zes Fokker 50’s en vijf Embraer E190-E2’s. Voorafgaand aan de Dubai Air Show 2025 bestelde de maatschappij tot vijftien Boeing 787’s. Ook had ze al een order staan voor drie 787-9 Dreamliners, die vanaf 2026 tot de vloot van Air Astana toetreden.
In november 2018 lanceerde Air Astana haar eigen budgetdochter FlyArystan. De maatschappij startte in mei 2019 met twee Airbus A320’s. Inmiddels bestaat de vloot uit 28 toestellen: vijftien A320-200’s en dertien modernere neo-varianten. Die laatste staan momenteel echter allemaal aan de grond door wereldwijde problemen met de Pratt & Whitney-motoren.
Hub-and-spoke
Centraal-Azië is een van ‘s werelds snelstgroeiende luchtvaartmarkten. Over de afgelopen twintig jaar is de capaciteit vervijfvoudigd en het merendeel daarvan is te vinden in Kazachstan. Zo beschikt de Air Astana Group over een marktaandeel van ongeveer dertig procent binnen de Centraal-Aziatische regio.
De Kazachse budgetvlieger SCAT en de Oezbeekse nationale luchtvaartmaatschappij Uzbekistan Airways volgen respectievelijk op een tweede en derde plaats, met elk ongeveer twaalf procent marktaandeel. Maatschappijen als Somon Air (Tadzjikistan) en Turkmenistan Airlines zijn kleine spelers vanwege de gesloten economieën waarin zij zich bevinden.
Van de grote luchtvaartmaatschappijen is vooral de laatstgenoemde een interessante met betrekking tot haar strategie. Uzbekistan Airways poogt het hubmodel te kopiëren waar KLM ooit een pionier in was en wat maatschappijen als Emirates en Singapore Airlines hebben geperfectioneerd.
De Oezbeekse airline werkt aan een model waarbij ze haar hub in de hoofdstad Tasjkent als een strategische pion inzet om passagiers van Europa naar Azië te vervoeren. Vooral sinds de grootschalige Russische invasie van Oekraïne is dit een logische zet, aangezien bijna alle directe vluchten tussen beide werelddelen op dit moment boven Centraal-Azië vliegen.
Vrachtluchtvaart
Ook speelt Centraal-Azië een steeds belangrijkere rol in de mondiale vrachtluchtvaart. Hubs als Almaty en Tasjkent, maar ook de vliegvelden van Asjchabad (Turkmenistan) en Bisjkek (Kirgizië), vormen een steeds belangrijkere spil in de internationale vrachtactiviteiten.
Vooral de sancties tegen de Russische luchtvaartsector spelen daar een grote rol in. Zo mogen Westerse maatschappijen Rusland niet meer in, en vice versa. Bovendien heeft de Russische vrachtluchtvaart te maken met grote uitval als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Op dit moment staat ongeveer de helft van alle Russische vrachtvliegtuigen aan de grond wegens onderhoudswerkzaamheden.
NB. Air Astana heeft geen invloed gehad op deze artikelen. Deze reviews zijn onafhankelijk geschreven.
.jpg){kind=link}
