De Nederlandse krijgsmacht gaat voorlopig niet sleutelen aan de software van F-35-gevechtsvliegtuigen. Commandant der Strijdkrachten Onno Eichelsheim waarschuwt dat zo’n stap riskant en onnodig is, en corrigeert daarmee impliciet de eerdere uitspraken van oud-staatssecretaris Gijs Tuinman. Die stelde nog dat Defensie de F-35’s, net als een iPhone, zou kunnen openbreken om minder afhankelijk te zijn van de Verenigde Staten.
Ophef om uitspraak
Tuinman veroorzaakte twee weken geleden internationale ophef door bij BNR te zeggen dat een F-35 gewoon te jailbreaken is, zoals een iPhone. Internationale media pikten het massaal op. Eichelsheim nuanceert de roep om eigen software-ingrepen van Defensie in de F-35’s. ‘We gaan daar voorlopig niet aan beginnen’, zegt hij. ‘Het lijkt me helemaal niet verstandig. We hebben een goed samenwerkingsverband met de Verenigde Staten en dat is op dit moment voldoende.’
De discussie raakt een gevoelig punt binnen het F-35-programma. Het toestel wordt vaak omschreven als een ‘vliegende computer’, die erg afhankelijk is van software-updates die grotendeels door de Verenigde Staten worden beheerd. Zonder die ondersteuning blijft het vliegtuig technisch inzetbaar, maar kan de operationele effectiviteit snel afnemen.
Hypothetisch scenario
Eichelsheim noemt het hele debat dan ook vooral hypothetisch. Nederland heeft volgens hem geen reden om het systeem open te breken zolang de samenwerking met de VS goed functioneert. ‘Reuring is nooit handig’, zei hij over de ophef die ontstond na de uitspraken van Tuinman. ‘We hebben gewoon een samenwerking met de Amerikanen.’ Intussen is Tuinman opgevolgd door Derk Boswijk, die de portefeuille overneemt. Binnen Defensie lijkt de lijn nu duidelijk: Nederland blijft deelnemen aan het internationale F-35-programma zoals het is opgezet, zonder eigen ingrepen in de kernsoftware van het toestel.
‘Kill switch’ in F-35’s van Defensie?
Toch verdwijnt de onderliggende vraag niet. Europese landen vragen zich steeds vaker af hoe afhankelijk hun modernste wapensystemen zijn van Amerikaanse politieke keuzes. Eerder stelde kamerlid Jimme Nordkamp schriftelijke vragen over een mogelijke ‘kill switch’ in de F-35. De toenmalige staatssecretaris van Defensie antwoordde dat Nederland volledige operationele soevereiniteit heeft over de F-35’s en andere Amerikaanse wapensystemen, zoals Chinooks, Apaches, Reapers, Patriots en Stingers. Alleen als de VS de levering van reserveonderdelen zou blokkeren, zou dat gevolgen hebben voor de inzetbaarheid. Volgens Defensie is er geen sprake van eerder gebruik van softwaresloten, geofencing of andere restricties door de VS.
